Sprzedałeś akcje, jednostki funduszu, udziały albo kryptowaluty i nie wiesz, gdzie wykazać taki dochód? PIT-38 to osobne roczne zeznanie podatkowe dotyczące przede wszystkim przychodów kapitałowych. Wyjaśniam, kto musi je złożyć, jak obliczyć podatek, co zrobić ze stratą oraz jak rozliczyć formularz za pomocą usługi Twój e-PIT.
PIT-38 obejmuje konkretne rodzaje dochodów kapitałowych
- Dotyczy sprzedaży akcji, papierów wartościowych, udziałów, instrumentów pochodnych i jednostek funduszy kapitałowych.
- Obejmuje także kryptowaluty, przy czym same zakupy walut wirtualnych również mogą mieć znaczenie dla późniejszego rozliczenia kosztów.
- Podatek wynosi 19% dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu.
- Termin za 2025 rok przypadał od 15 lutego do 30 kwietnia 2026 roku.
- PIT-8C nie jest deklaracją, lecz informacją, która pomaga uzupełnić właściwe zeznanie.
PIT-38, czyli co to za formularz
PIT-38 służy do wykazania dochodu albo straty z kapitałów pieniężnych. Najczęściej korzystają z niego osoby inwestujące na giełdzie, sprzedające udziały w spółkach, rozliczające fundusze inwestycyjne lub dokonujące odpłatnego zbycia kryptowalut.
To zeznanie różni się od popularnego PIT-37. Dochody z etatu, umowy zlecenia czy emerytury wpisuje się do PIT-37, natomiast sprzedaż akcji i podobne transakcje rozlicza się w odrębnym PIT-38. Jeżeli w tym samym roku miałem dochód z pracy i sprzedałem akcje, składam dwa zeznania, a nie dopisuję inwestycji do formularza pracowniczego.
| Formularz | Najczęstsze zastosowanie |
|---|---|
| PIT-37 | Praca, umowy cywilnoprawne, emerytury i renty |
| PIT-38 | Akcje, papiery wartościowe, fundusze, instrumenty pochodne i kryptowaluty |
| PIT-39 | Sprzedaż nieruchomości i praw majątkowych przed upływem ustawowego terminu |
Rozliczenie kapitałów pieniężnych ma zwykle charakter indywidualny. Nie łączy się go z dochodami małżonka tak jak niektórych dochodów opodatkowanych według skali. Podatek wynikający z PIT-38 oblicza się według stawki 19%, niezależnie od tego, czy podatnik zarabia dodatkowo na etacie.
Kto musi złożyć PIT-38
Formularz składa osoba fizyczna, która w danym roku podatkowym uzyskała przychód albo poniosła koszt związany z określonymi transakcjami kapitałowymi. Nie chodzi wyłącznie o sytuację, w której inwestycja przyniosła zysk. Stratę również trzeba wykazać, ponieważ może przydać się przy rozliczeniach w kolejnych latach.
Najczęstsze przypadki
- sprzedaż akcji polskich lub zagranicznych,
- sprzedaż obligacji i innych papierów wartościowych,
- odpłatne zbycie udziałów w spółkach,
- realizacja praw wynikających z instrumentów pochodnych,
- sprzedaż lub umorzenie jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych,
- objęcie udziałów lub akcji w zamian za wkład niepieniężny,
- sprzedaż kryptowalut za pieniądze, towar, usługę albo uregulowanie zobowiązania.
Samo kupienie akcji i pozostawienie ich na rachunku maklerskim zazwyczaj nie powoduje jeszcze obowiązku wykazania przychodu ze sprzedaży. Inaczej wygląda sytuacja przy walutach wirtualnych, ponieważ udokumentowane koszty ich nabycia można wykazać także wtedy, gdy w danym roku nie doszło do sprzedaży. Niewykorzystane koszty przechodzą wtedy do rozliczenia w następnym roku.
W praktyce często pojawia się informacja PIT-8C otrzymana od domu maklerskiego lub banku. Traktuję ją jako materiał pomocniczy, a nie gotową deklarację. Przy kilku rachunkach trzeba zebrać dane ze wszystkich źródeł, a następnie sprawdzić, czy wartości przychodów i kosztów się zgadzają.
Jak obliczyć podatek od sprzedaży inwestycji
Najprostszy schemat wygląda tak: od przychodu odejmuję koszty uzyskania przychodu, a od otrzymanego dochodu obliczam 19% podatku. Kosztem może być przede wszystkim cena nabycia aktywów oraz opłaty bezpośrednio związane z transakcją, na przykład prowizje maklerskie.
Przykład jest prosty. Sprzedałem akcje za 12 000 zł, a ich zakup kosztował mnie 9 000 zł. Jeżeli dodatkowe koszty transakcji wyniosły 100 zł, dochód wynosi 2 900 zł, a podatek przed uwzględnieniem ewentualnych strat z wcześniejszych lat to 551 zł.
Jeżeli koszty przewyższają przychód, powstaje strata. W takim przypadku nie płacę podatku za dany rok, ale nie oznacza to, że można pominąć transakcję. Wykazana strata może obniżyć dochód z tego samego źródła w kolejnych latach, zgodnie z ustawowymi limitami i terminami.
Co można zrobić ze stratą
Stratę z kapitałów pieniężnych rozlicza się z dochodem z tego samego źródła, a nie na przykład z pensją, przychodem z najmu czy działalnością gospodarczą. Co do zasady można ją wykorzystać w ciągu pięciu kolejnych lat podatkowych, przy czym w jednym roku obowiązują ograniczenia dotyczące wysokości odliczenia.
To jeden z elementów, który podatnicy często pomijają. Jeżeli w poprzednim roku sprzedaż akcji zakończyła się stratą, przed wysłaniem kolejnego PIT-38 sprawdzam, czy część tej kwoty można już odliczyć. W usłudze Twój e-PIT strata może być uwzględniona, ale dane zawsze warto samodzielnie zweryfikować.
Jak rozliczyć kryptowaluty w PIT-38
Dochody ze sprzedaży walut wirtualnych również wykazuje się w PIT-38. Podatek wynosi 19% dochodu, a dochód powstaje po odjęciu udokumentowanych kosztów nabycia od przychodu ze zbycia.
Ważne jest rozróżnienie między zakupem a sprzedażą. Sama zamiana jednej kryptowaluty na inną co do zasady nie jest traktowana jak odpłatne zbycie. Opodatkowana może być natomiast sprzedaż kryptowaluty za złote lub inną walutę, zapłata nią za towar albo usługę oraz wykorzystanie jej do uregulowania zobowiązania.
Giełda kryptowalut nie musi wystawić podatnikowi PIT-8C ani PIT-11. Dlatego trzeba samodzielnie zachować historię transakcji, potwierdzenia przelewów i zestawienie opłat. Przy wielu operacjach ręczne liczenie bywa ryzykowne, szczególnie gdy transakcje odbywały się na kilku platformach.
Jeśli w danym roku koszty zakupu kryptowalut są wyższe niż przychody ze sprzedaży albo nie było żadnej sprzedaży, nadwyżka kosztów nie przepada. Można ją uwzględnić przy rozliczeniu sprzedaży w kolejnym roku. To odmienny mechanizm niż klasyczne rozliczanie straty z akcji, dlatego tych dwóch sytuacji nie należy mieszać.
Gdzie i do kiedy wysłać zeznanie
Za dochody uzyskane w 2025 roku PIT-38 należało złożyć od 15 lutego do 30 kwietnia 2026 roku. Przy kolejnych rozliczeniach zasadą jest termin do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli deklaracja nie została wysłana w terminie, najlepiej zrobić to możliwie szybko i uregulować podatek wraz z ewentualnymi odsetkami.
Najwygodniejszą drogą jest usługa Twój e-PIT w e-Urzędzie Skarbowym. Można też skorzystać z formularza elektronicznego albo złożyć papierowy dokument w urzędzie skarbowym. W 2026 roku przygotowane zeznanie PIT-38 za 2025 rok było dostępne elektronicznie, a brak reakcji podatnika mógł doprowadzić do jego automatycznej akceptacji 30 kwietnia.
Przeczytaj również: Kwota zmniejszająca podatek - Jak zyskać 300 zł więcej co miesiąc?
Co przygotować przed wypełnieniem
- informacje PIT-8C od krajowych brokerów,
- roczne zestawienia transakcji z rachunków inwestycyjnych,
- potwierdzenia zakupu i sprzedaży aktywów,
- kwoty prowizji oraz innych kosztów transakcyjnych,
- dane o stratach z poprzednich lat,
- dokumentację transakcji kryptowalutowych, jeśli dotyczy.
Przychody i koszty wyrażone w walutach obcych trzeba przeliczyć na złote według właściwego kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z dnia roboczego poprzedzającego uzyskanie przychodu albo poniesienie kosztu. Nie warto stosować jednego kursu do całego rocznego zestawienia, jeśli transakcje odbywały się w wielu różnych dniach.
Podatek z PIT-38 wpłaca się do urzędu skarbowego w terminie złożenia zeznania. Sam formularz nie wymaga comiesięcznych zaliczek, dlatego większość osób rozlicza całość dopiero po zakończeniu roku, gdy ma już pełny obraz transakcji.
Najwięcej spokoju daje przygotowanie danych przed otwarciem formularza
PIT-38 jest potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy sprzedaż inwestycji, udziałów, jednostek funduszy, instrumentów pochodnych lub kryptowalut wygenerowała przychód albo koszty do rozliczenia. Najważniejsze zasady są proste: 19% podatku dotyczy dochodu, strata może być użyteczna w kolejnych latach, a PIT-8C trzeba traktować jako informację pomocniczą.
Moja praktyczna rada jest krótka: nie zaczynaj od samego formularza. Najpierw zbierz historię transakcji, sprawdź koszty, porównaj dane z PIT-8C i dopiero wtedy wypełnij zeznanie. Taki porządek zwykle oszczędza więcej czasu niż późniejsze poprawianie deklaracji.
